Indy (25) maakte voorstelling over haar broertje: ‘Brus zijn kies je niet, je wordt ermee geboren’

Liedje uit de voorstelling

Als Indy haar broertje naar bed brengt, zingt ze soms een liedje uit haar eigen voorstelling. “Dan zeg ik tegen hem: ik heb een hele voorstelling over jou gemaakt. Mensen kennen jou gewoon!”

Indy denkt niet dat Pluisje beseft dat er een voorstelling over hem is gemaakt. Dat vindt ze niet erg. Het verhaal gaat immers ook over haar: over de verantwoordelijkheden die ze draagt en de gevoelens die daarbij horen.

Brus meer in the picture

Indy was als kind niet altijd bewust bezig met het feit dat haar broertje anders was. Ze was de oudste zus en zorgde graag voor hem. Naarmate ze ouder werden, merkte ze de verschillen steeds meer. Pas later ontdekte ze dat er woorden bestaan voor haar situatie. “Ik kende het woord mantelzorger niet, en brus ook niet. Ik denk dat veel mensen dat woord niet kennen.”

Daarom noemde ze haar voorstelling BRUS. Ze wil dat de term bekender wordt en dat er meer aandacht komt voor de ervaringen van broers en zussen van iemand met een beperking.

‘Wat gaan anderen daarvan vinden?’

Toen Indy naar de middelbare school ging, werd ze zich meer bewust van de verschillen tussen haar broertje en andere kinderen. Ze begon zich af te vragen wat anderen van hem en van hun gezin zouden vinden. Ze schaamde zich soms en werd ermee gepest.

Klasgenoten zeiden dat haar broertje niet normaal was. Ook riepen jongens in de klas voor de grap: ‘Doe niet zo gehandicapt.’ “Dat vond ik vreselijk”, vertelt Indy.

Uiteindelijk was Indy het pesten zo zat dat ze een presentatie over haar broertje gaf op school. Ze wilde zelf vertellen hoe het zat, in plaats van anderen dat te laten bepalen. “Ik heb toen de power teruggepakt. Ik heb verteld: dit is mijn broertje. Hij is niet vies en al helemaal geen monster.”

Schuldgevoel tijdens vakantie

Toen Indy nog thuis woonde, moest ze vaak op haar broertje passen. Dat deed ze graag, maar het betekende soms ook dat ze niet met vrienden kon afspreken. Het was ook lastig om met haar ouders naar bijvoorbeeld een pretpark te gaan. Er moest eerst een oppas geregeld worden.

Op een gegeven moment ging Pluisje niet meer mee op vakantie. Indy vond het moeilijk wanneer de rest van het gezin wel op vakantie ging. “Dan voelde ik een soort schuldgevoel dat wij wél gingen.”

Dingen voor lief nemen

Ook wanneer er mensen bij haar thuis kwamen, voelde Indy de behoefte om uit te leggen hoe het met hem zat. Ze was bang dat anderen hem raar of eng zouden vinden, terwijl ze hem zelf juist heel lief vindt.

Een herinnering aan de kermis is haar bijgebleven. Indy wilde graag blijven, maar haar broertje kon niet goed tegen de prikkels en geluiden. Uiteindelijk moest hij naar huis en bleef ze met haar vader achter op de kermis. “Je voelt je bekeken. Dat soort dingen neem je gewoon voor lief. Maar nu denk ik: wat voelde ik daar eigenlijk bij? Ik denk vooral teleurstelling.”

Te vroeg volwassen

Als kind kreeg Indy vaak te horen hoe volwassen ze was. Dat voelde als een compliment. “Ik voelde me heel cool.” Achteraf vraagt ze zich af of ze misschien te vroeg volwassen is geworden, of in ieder geval minder kind heeft kunnen zijn.

Omdat haar broertje niet praat, heeft Indy geleerd goed op hem te letten en aan te voelen hoe het met hem gaat. Die gevoeligheid neemt ze ook mee in het contact met andere mensen. Dat kan fijn zijn, omdat ze vaak snel merkt hoe iemand zich voelt, maar het kan ook vermoeiend zijn. Ze maakt zich bovendien snel zorgen en denkt veel na over de toekomst. “Soms zou ik willen dat ik dingen wat meer kon loslaten.”

Een band zonder woorden

De band tussen Indy en haar broertje is intiem. “Hij voelt soms echt als mijn eigen kind.” Als ze elkaar zien, knuffelen en stoeien ze. Soms zitten ze ook gewoon naast elkaar op de bank, zonder iets te zeggen. Indy merkt aan hem wanneer hij blij, boos of verdrietig is. “Als hij zich niet fijn voelt, merk ik dat snel. Soms beter dan mijn ouders.”

Zus of mantelzorger?

Inmiddels woont Pluisje in een Thomashuis en heeft Indy een kamer in Arnhem. Daardoor is de balans tussen zorgen en haar eigen leven makkelijker geworden. Toch vindt ze het soms lastig om onderscheid te maken tussen zus zijn en mantelzorger zijn.

“Ik voel me niet echt een mantelzorger, meer een zus. Maar als ik zijn schoenen sta te strikken, denk ik: dit doet een zus eigenlijk niet voor haar 23-jarige broertje.”

Ze voelt zich niet overwerkt, maar denkt wel terug aan momenten waarop de zorg zwaar kon voelen. Vroeger bracht ze hem bijvoorbeeld weleens naar bed of paste op hem. Nu de situatie is veranderd, zijn er andere zorgen bijgekomen. Vindt hij het wel fijn in het Thomashuis? Hoe ervaart hij het om daar te wonen? Indy ziet het als een nieuwe fase waaraan ze allebei moeten wennen.

Wat als mijn moeder er straks niet meer is?

Nu Indy zich door haar voorstelling meer verdiept in haar situatie, denkt ze ook vaker na over de toekomst. Ze heeft ervoor getekend om bewindvoerder van haar broertje te worden wanneer haar moeder dat niet meer kan. Dat vindt ze een eer, maar ze beseft inmiddels ook hoeveel verantwoordelijkheid erbij komt kijken. “Waar wil ik zelf wonen? In de buurt van mijn broertje, of misschien wel in het buitenland? Blijft hij gezond? En hoe zal het zijn als mijn moeder er later niet meer is?”

Soms maakt Indy zich ook zorgen over de wereld om haar heen. “Als er oorlog komt, denk ik: ik kan wel rennen, maar mijn broertje kan niet rennen.”

Er later niet alleen voor staan

Ze heeft tegen haar moeder gezegd dat ze het spannend vindt om straks met haar broertje achter te blijven. Haar moeder stelde haar gerust: samen zorgen ze ervoor dat Indy een netwerk om zich heen heeft, zodat ze er later niet alleen voor staat.

Indy probeert daar ook zelf aan vast te houden. Ze denkt veel na over de toekomst, maar weet dat ze niet alles nu al hoeft op te lossen. “Dan denk ik: dat zien we dan wel weer.”

Verdrietig en trots tegelijk

Wat Indy het meest helpt, is haar eigen verhaal vertellen. Ze wilde eerst een voorstelling maken over mantelzorg in het algemeen, maar achteraf was dat een manier om weg te duiken. “Het had net zo goed het verhaal van de buurvrouw kunnen zijn.”

Daarom ging ze thuis achter haar laptop zitten om haar eigen ervaringen op te schrijven. Dat maakte veel los. “Ik werd heel verdrietig en trots tegelijk.” Volgens Indy was het niet altijd makkelijk om zo persoonlijk te worden. Mocht ze dit wel vertellen? Was ze wel brus genoeg? Hadden anderen het niet veel zwaarder? Het was immers gewoon haar broertje. Juist doordat de voorstelling zo persoonlijk is, herkennen andere mantelzorgers zich erin.

‘Brus kies je niet, je wordt ermee geboren’

Met haar voorstelling vertelt Indy nu aan een zaal vol mensen wat ze vroeger op school al eens deed: zelf vertellen hoe het zit. “Dat doe ik nu in de voorstelling ook.”

Ze wil dat brussen meer gezien en gehoord worden. “Waarom hangen we wel de vlag uit op Koningsdag en niet op brussendag? Brus kies je niet, je wordt ermee geboren.”

Wat zou Indy andere brussen willen meegeven?

Als Indy terugdenkt aan haar eigen jeugd, weet ze wat ze eerder had willen horen. “Je mag je rot voelen. Je mag boos of verdrietig zijn. Dit verandert niets aan de liefde die je voor je broer of zus voelt. Het gaat over jou als brus, niet over hem of haar.”

Ook als mensen gemene dingen zeggen, mag je voor jezelf opkomen. “Er zijn veel meer mensen die dit mooi en bijzonder vinden dan mensen die dat niet vinden.” Daarnaast heeft ze zelf ervaren hoe fijn het is om andere mantelzorgers te ontmoeten. Mensen die herkennen wat je meemaakt, kunnen volgens Indy steun bieden en laten zien dat je niet alles alleen hoeft te doen.

‘Ik ben niet de enige’

Na een van haar voorstellingen kreeg Indy een bericht van een moeder. De 9-jarige dochter van die moeder had vaak nachtmerries over wat er met haar broertje kon gebeuren. Ze durfde er niet over te praten.

De moeder vertelde dat de voorstelling het gesprek tussen haar en haar dochter op gang bracht. “Dat meisje wist nu: ik ben niet de enige. Ik ben ook een brus”, vertelt Indy trots.

BRUS in Musis

Op dinsdag 10 november 20.00 uur is de voorstelling BRUS te zien in Musis in Arnhem. Met rockmuziek, droomscènes, kinderspeelgoed en een rap over vooroordelen. Misschien herken je wel dingen uit je eigen leven, of helpen Indy's ervaringen je om beter te begrijpen wat je zelf voelt. Kaarten en meer informatie vind je hier.

Je kan natuurlijk ook eerst even een kijkje nemen op het Instagramkanaal van BRUS. Wil je Indy zelf volgen? Dit is haar Instagram.